Van overleven naar verbinden

De nervus vagus in actie

De polyvagaaltheorie van Stephen Porges heeft het begrip van verbinden van stress en veiligheid in therapie fundamenteel veranderd. In plaats van te kijken naar enkel het gedrag of de cognitie van een persoon, verbind deze theorie zich op het autonome zenuwstelse en de nervus vagusl. En hoe dat voortdurend scant op veiligheid of dreiging. De centrale speler daarin is de nervus vagus: een lange zenuw die hart, longen, buik en gezicht met de hersenen verbindt. In boksherapie is deze theorie niet alleen achtergrondkennis, maar een levendige werkelijkheid in de ring.

Elke bokssessie maakt iets los in het zenuwstelsel. De ene deelnemer reageert met verhoogde alertheid en spanning (sympathische activatie), een ander met verstarring of terugtrekking (dorsale vagusreactie). Weer een ander zoekt sociaal contact en ontspanning (ventrale vagus). De bokstherapeut leest deze signalen en stemt het tempo, de intensiteit en de nabijheid daarop af. Dat heet co-regulatie. Wat uniek is aan bokstherapie, is dat het lichaam actief wordt ingezet als ingang tot zenuwstelselregulatie. In plaats van alleen te praten over spanning, wordt deze voelbaar en direct beïnvloedbaar gemaakt. Denk aan bewuste ademhaling tussen stootreeksen, vertraging bij signalen van overprikkeling, of juist activering bij bevriezing. Elke fysieke reactie vertelt iets over hoe iemand zich verhoudt tot nabijheid, veiligheid en controle.

Bewustwording is de eerste stap

In de veilige context van de boksring leert de deelnemer patronen herkennen: wanneer schakel ik naar vechtmodus? Wanneer blokkeer ik? Hoe voelt het als ik terug durf te schakelen naar verbinding? Deze bewustwording is de eerste stap. De tweede stap is oefenen met nieuw gedrag — bijvoorbeeld blijven staan in plaats van weg te lopen, of rustig ademhalen na een intense oefening. De boksring is daarmee een plek waar het autonome zenuwstelsel in beweging komt. Niet om overspoeld te raken, maar om te leren reguleren. Het lijf leert: spanning mag er zijn, maar hoeft niet de baas te zijn. En verbinding — met jezelf én met een ander — is mogelijk, zelfs midden in de actie.

Voor mensen die langdurig in overlevingsstand hebben geleefd, kan deze ervaring diep helend zijn. Niet alleen weten dat je veilig bent, maar het ook lichamelijk vóelen. Dat is waar bokstherapie en polyvagaaltheorie elkaar ontmoeten: in het lijf, in het moment, en in het durven blijven.